Voorbode van het voorjaar
De krokus is een van de vroegste bloeiers van het jaar. De kleine bloemen verschijnen vaak al voordat veel andere tuinplanten ontwaken en brengen kleur in borders, grasvelden en onder bladverliezende bomen. Hoewel de meeste mensen bij een krokus aan het vroege voorjaar denken, bestaan er ook soorten die juist in de herfst bloeien.
Wat is een krokus?
Een krokus behoort tot het geslacht Crocus en de lissenfamilie, de Iridaceae. Het zijn kleine, meerjarige planten die onder de grond groeien vanuit een knol, ook wel een knolachtige stengelbasis of cormus genoemd.
Er bestaan ongeveer tachtig krokussoorten, met grote verschillen in bloeitijd, bloemkleur en standplaats. Sommige soorten zijn vooral geschikt voor verwildering in gras, terwijl andere beter tot hun recht komen in een border, rotstuin of pot.
De naam Crocus is afkomstig uit het Grieks en is verbonden met saffraan. De saffraankrokus, Crocus sativus, wordt namelijk gekweekt vanwege de rode stempels die na droging als saffraan worden gebruikt.
Kenmerken van de krokus
Krokussen zijn kleine planten, maar hun bloemen vallen juist door hun vroege bloei sterk op.
De belangrijkste kenmerken zijn:
- Bloemen: meestal komvormig tot trechtervormig en vaak wijd openstaand.
- Bloemdekbladen: zes bloemdekbladen, die samen de karakteristieke krokusbloem vormen.
- Bladeren: smal en grasachtig, vaak met een opvallende lichtere of zilverachtige middenstreep.
- Ondergrondse knol: de plant slaat voedingsstoffen op in een knol.
- Hoogte: veel krokussen blijven ongeveer 5 tot 15 cm hoog.
- Groeivorm: de planten groeien vaak in kleine groepjes en kunnen zich onder geschikte omstandigheden uitbreiden.
- Geur: sommige soorten en cultivars zijn licht geurend.
Bij veel voorjaarskrokussen verschijnen de bloemen tussen of tegelijk met de bladeren. Bij sommige herfstbloeiende soorten verschijnt de bloem eerst en volgen de bladeren pas later.
Welke soorten krokussen zijn er?
Binnen het geslacht Crocus bestaan veel verschillende soorten en cultivars. Voor de tuin zijn vooral de volgende groepen interessant:
- Crocus tommasinianus: een vroegbloeiende soort met meestal lichte lila tot paarse bloemen. Deze krokus is bijzonder geschikt voor verwildering onder bomen en struiken.
- Crocus chrysanthus: bekend als een vroegbloeiende krokus met relatief kleine bloemen in onder andere geel, wit en lila.
- Crocus vernus: de voorjaarskrokus, waartoe ook veel grootbloemige tuincultivars behoren. Deze zijn populair in borders, gazons en potten.
- Crocus speciosus: een bekende herfstbloeiende krokus met grote, meestal lila tot paarse bloemen.
- Crocus sativus: de saffraankrokus. Deze bloeit in de herfst en wordt gekweekt vanwege de rode stempels waaruit saffraan wordt gewonnen.
- Andere botanische krokussen: er zijn nog veel soorten die vooral interessant zijn voor verzamelaars en liefhebbers van bijzondere bol- en knolgewassen.
Door verschillende soorten te combineren kan de bloeiperiode zich uitstrekken van de late winter tot in de herfst.
Kleuren en bloemvormen van krokussen
Krokussen zijn vooral bekend om hun paarse, lila, gele en witte bloemen. Daarnaast bestaan er veel cultivars met combinaties van deze kleuren.
De bloemen kunnen onder andere zijn:
- helder geel;
- wit;
- lichtlila;
- violet;
- donkerpaars;
- gestreept of gevlekt;
- tweekleurig.
Sommige bloemen hebben een duidelijk contrasterend hart of een donkere tekening aan de buitenkant van de bloemdekbladen.
De saffraankrokus heeft bijvoorbeeld lila bloemen met opvallende rode stempels. Bij veel andere krokussen zijn juist de gele meeldraden duidelijk zichtbaar.
De vorm is meestal komvormig of trechtervormig. De bloemen openen zich bij voldoende licht en sluiten zich bij donker, koud of slecht weer vaak weer gedeeltelijk.
Wanneer bloeit de krokus?
De bloeitijd hangt sterk af van de soort.
Voorjaarskrokussen behoren tot de vroegste bloeiers van het jaar. Veel soorten bloeien vanaf februari of maart, soms al in de late winter. Crocus tommasinianus kan bijvoorbeeld al vroeg in het voorjaar verschijnen.
Herfstkrokussen bloeien juist vanaf het einde van de zomer of in de herfst. De saffraankrokus en Crocus speciosus behoren tot deze groep.
Hierdoor is de krokus geen plant met één vaste bloeiperiode. Door soorten zorgvuldig te kiezen kun je krokussen in verschillende seizoenen laten bloeien.
Waar groeit de krokus?
Krokussen komen van nature voor in delen van Europa, Noord-Afrika en West- en Centraal-Azië. Het natuurlijke verspreidingsgebied verschilt per soort.
In de tuin hebben de meeste krokussen behoefte aan:
- een zonnige tot licht beschaduwde plek;
- goed doorlatende grond;
- voldoende vocht tijdens de actieve groei;
- geen langdurig natte bodem.
Voorjaarskrokussen kunnen goed worden gebruikt onder bladverliezende bomen. In het vroege voorjaar ontvangen ze daar voldoende licht, voordat het bladerdek zich sluit.
Sommige herfstbloeiende soorten stellen hogere eisen aan de zomerperiode en hebben juist behoefte aan een droge, goed doorlatende standplaats.
Krokussen planten en verzorgen
Voorjaarsbloeiende krokussen worden meestal in het najaar geplant. De knollen kunnen in kleine groepjes worden geplant, zodat de planten later een natuurlijker effect geven.
Plant ze in goed doorlatende grond op een zonnige of licht beschaduwde plek. De exacte plantdiepte verschilt per soort en knolgrootte, maar voor veel tuinkrokussen ligt die ongeveer tussen 7 en 12 cm.
Krokussen hebben in de volle grond meestal weinig extra water nodig. Alleen tijdens langdurige droogte kan bij water geven nodig zijn. In potten moet de vochtigheid wel regelmatiger worden gecontroleerd.
Extra bemesting is in de meeste tuingrond niet noodzakelijk. Laat na de bloei het blad rustig afsterven. De bladeren leveren energie aan de ondergrondse knol voor het volgende groeiseizoen.
Krokussen hoeven na de bloei niet per se te worden uitgebloeid. Het is vooral belangrijk om het groene blad niet te vroeg weg te halen.
Krokussen in pot en border
Krokussen zijn zeer veelzijdig. In de border kunnen ze aan de voorkant tussen vaste planten worden geplant, waar hun vroege bloei voor kleur zorgt.
Vooral voorjaarskrokussen zijn mooi wanneer ze in groepen worden geplant:
- onder bladverliezende bomen;
- langs paden;
- in grasvelden;
- tussen vaste planten;
- in rotstuinen;
- in potten en lage bakken.
Grootbloemige krokussen zijn geschikt voor een duidelijk kleuraccent, terwijl kleinere botanische soorten juist mooi verwilderen.
In potten kunnen krokussen ook worden gecombineerd met andere voorjaarsbollen. Zorg daarbij voor voldoende drainage.
Krokus als snijbloem
Krokussen worden maar weinig gebruikt als traditionele snijbloem. Daarvoor zijn de bloemstelen erg kort en zijn de bloemen relatief teer.
Toch kunnen ze prachtig zijn in kleine vaasjes of bescheiden voorjaarsarrangementen. Vooral enkele losse bloemen komen mooi tot hun recht wanneer ze niet worden gecombineerd met te veel andere bloemen.
Voor grotere boeketten zijn tulpen, narcissen en hyacinten praktischer. De krokus is vooral interessant als klein, vroeg accent.
Interessante feiten over krokussen
- De botanische naam is Crocus.
- Krokussen behoren tot de Iridaceae, de lissenfamilie.
- De plant groeit uit een knol, niet uit een echte bol.
- Er bestaan ongeveer 80 soorten.
- De meeste bekende krokussen bloeien in het voorjaar, maar er zijn ook herfstbloeiende soorten.
- Crocus sativus is de saffraankrokus.
- Saffraan wordt gewonnen uit de rode stempels van Crocus sativus.
- Crocus tommasinianus is een populaire soort voor verwildering.
- Krokussen kunnen in gras worden geplant, zolang het blad na de bloei voldoende tijd krijgt om af te sterven.
- Sommige soorten hebben bloemen die bij donker en koud weer sluiten.
- De smalle bladeren hebben bij veel soorten een opvallende lichtere middenstreep.
- Krokussen zijn waardevolle vroege bloeiers voor insecten die al vroeg in het jaar actief zijn.
- Herfstbloeiende krokussen kunnen gemakkelijk worden verward met herfsttijloos, maar dat zijn verschillende plantengeslachten.
Krokus: klein, vroeg en veelzijdig
De krokus is een kleine plant met een groot effect. Voorjaarskrokussen zorgen al vroeg in het jaar voor kleur, terwijl herfstbloeiende soorten juist aan het einde van het groeiseizoen voor een onverwacht bloemenmoment zorgen. Met hun vele kleuren, verschillende soorten en gemakkelijke toepassing in border, gazon en pot zijn krokussen veelzijdige planten voor vrijwel iedere tuin.
Wil je ontdekken welke symboliek deze bloem heeft? Lees meer over de betekenis van de krokus.