De zonnevanger van het veld
De zonnebloem is een van de meest herkenbare zomerbloemen. Met haar hoge steel, grote bloemhoofd en opvallende gele bloemen is ze een echte blikvanger in de tuin. Zonnebloemen zijn er echter in veel meer vormen en maten dan alleen de bekende hoge zonnebloem. Er bestaan compacte cultivars voor potten, vertakte soorten voor boeketten en meerjarige soorten die ieder jaar opnieuw bloeien.
Wat is een zonnebloem?
De naam zonnebloem verwijst naar verschillende soorten binnen het geslacht Helianthus. De bekendste is de gewone zonnebloem (Helianthus annuus), een eenjarige plant uit de composietenfamilie (Asteraceae).
De gewone zonnebloem komt oorspronkelijk uit Noord-Amerika en werd daar al duizenden jaren geleden gecultiveerd. De plant werd onder meer gebruikt voor haar eetbare zaden en olie. In de zestiende eeuw kwam de zonnebloem naar Europa, waar ze zich verspreidde als sier- en landbouwplant.
De botanische naam Helianthus is afgeleid van het Griekse helios (zon) en anthos (bloem).
Kenmerken van de zonnebloem
De zonnebloem is vooral herkenbaar aan haar grote bloemhoofd en stevige, rechtopstaande steel.
Belangrijke kenmerken zijn:
- Bloemhoofd: wat eruitziet als één grote bloem bestaat eigenlijk uit honderden of duizenden kleine bloemen.
- Bloemblaadjes: de opvallende gele blaadjes aan de buitenkant zijn lintbloemen.
- Hart: in het centrale deel zitten de kleine buisbloemen, waaruit later de zaden ontstaan.
- Bladeren: groot, ovaal tot hartvormig en meestal ruw behaard.
- Steel: stevig en rechtopstaand, maar hoge planten kunnen bij wind ondersteuning nodig hebben.
- Hoogte: sterk afhankelijk van het ras; er zijn compacte planten van enkele tientallen centimeters en hoge cultivars van meerdere meters.
Jonge zonnebloemen kunnen hun bloemknop gedurende de dag met het licht laten meebewegen. Bij volledig ontwikkelde bloemen stopt deze beweging grotendeels en staan de bloemhoofden meestal in een vaste richting, vaak naar het oosten.
Welke soorten zonnebloemen zijn er?
Er bestaan veel verschillende zonnebloemen. Naast de bekende eenjarige Helianthus annuus zijn er ook meerjarige soorten binnen het geslacht Helianthus.
Binnen de gewone zonnebloem zijn onder andere deze vormen populair:
- Hoge zonnebloemen – kunnen meerdere meters hoog worden en zijn geschikt voor de achterkant van een border.
- Vertakte zonnebloemen – vormen meerdere bloemstelen en daardoor verschillende bloemen per plant.
- Compacte zonnebloemen – blijven laag en zijn geschikt voor kleinere tuinen en potten.
- Enkelbloemige zonnebloemen – hebben het klassieke bloemhoofd met een duidelijk zichtbaar hart.
- Gevulde zonnebloemen – hebben veel extra bloemblaadjes, waardoor het bloemhart minder zichtbaar is.
- Pollenarme of pollenloze cultivars – worden veel gebruikt als snijbloem.
Daarnaast bestaan er meerjarige zonnebloemen die ieder jaar opnieuw uitlopen. Deze vormen vaak grotere pollen en bloeien meestal later in de zomer en in het najaar.
Kleuren en bloemvormen van zonnebloemen
De klassieke zonnebloem heeft gele bloemblaadjes rond een donker hart, maar door veredeling is er inmiddels veel meer variatie.
Naast verschillende tinten geel bestaan er cultivars met oranje, rood, roodbruin, crème en donkerbruine bloemen. Ook de grootte en vorm van het bloemhoofd verschillen sterk.
De bloemen kunnen enkel, halfgevuld of gevuld zijn. Sommige cultivars vormen één grote bloem boven aan de steel, terwijl vertakte typen meerdere kleinere bloemen produceren.
Wanneer bloeit de zonnebloem?
Zonnebloemen zijn vooral zomerbloeiers. De gewone zonnebloem wordt in het voorjaar gezaaid en bloeit meestal vanaf de zomer. Afhankelijk van het ras kan de bloei doorlopen tot in de herfst.
Meerjarige zonnebloemen bloeien doorgaans later in het seizoen en kunnen vanaf de late zomer tot in de herfst voor kleur zorgen.
Waar groeit de zonnebloem?
De gewone zonnebloem groeit het beste op een zonnige plek met vruchtbare, vochtige maar goed doorlatende grond.
Oorspronkelijk komt Helianthus annuus uit Noord-Amerika. Tegenwoordig wordt de plant wereldwijd geteeld, zowel als sierplant als voor de productie van zaden en zonnebloemolie.
Zonnebloemen planten en verzorgen
Zonnebloemen zijn relatief gemakkelijk te kweken.
- Standplaats: kies een zonnige, bij voorkeur beschutte plek.
- Grond: vruchtbare, humusrijke en goed doorlatende grond is ideaal.
- Water: geef regelmatig water tijdens droge perioden, vooral tijdens de groei.
- Ondersteuning: hoge cultivars kunnen bij wind ondersteuning nodig hebben.
- Voeding: in vruchtbare grond is meestal weinig extra bemesting nodig; een goede bodemvoorbereiding helpt de groei.
- Uitgebloeide bloemen: je kunt uitgebloeide bloemhoofden verwijderen voor een opgeruimde tuin, maar ze kunnen ook blijven staan. De zaden zijn aantrekkelijk voor vogels.
De gewone Helianthus annuus is een eenjarige plant en sterft na de bloei af. Meerjarige zonnebloemen komen na de winter opnieuw vanuit de basis op.
Zonnebloemen in pot en border
Compacte zonnebloemen zijn goed geschikt voor potten en bakken. Ze blijven lager en hebben daardoor minder ruimte nodig dan de hoge cultivars.
Hoge zonnebloemen komen mooi tot hun recht achter in een border, waar ze boven andere planten uitsteken. Vertakte typen kunnen juist een langere periode meerdere bloemen leveren.
Meerjarige zonnebloemen zijn geschikt voor ruime borders en natuurlijke beplantingen, omdat ze ieder jaar opnieuw uitlopen en vaak veel hoogte geven.
Zonnebloem als snijbloem
Zonnebloemen zijn geliefde snijbloemen. Vooral cultivars met meerdere bloemstelen en kleinere bloemhoofden zijn praktisch voor boeketten.
Snijd de stelen wanneer de bloemen nog niet volledig geopend zijn en zet ze direct in schoon water. Verwijder bladeren die onder water zouden komen en ververs het water regelmatig.
Door hun stevige stelen en grote bloemhoofden zijn zonnebloemen ook als solitair een opvallende verschijning in een vaas.
Interessante feiten over zonnebloemen
- De zonnebloem behoort tot de composietenfamilie (Asteraceae).
- Het bloemhoofd bestaat uit heel veel afzonderlijke kleine bloemen.
- Jonge bloemknoppen kunnen met de richting van het licht meebewegen.
- Volgroeide bloemhoofden staan meestal in een vaste richting.
- Er bestaan zowel eenjarige als meerjarige zonnebloemen.
- Zonnebloemen kunnen variëren van kleine potplanten tot planten van meerdere meters hoog.
- De zaden zijn eetbaar en vormen ook een belangrijke voedselbron voor vogels.
- De zonnebloem wordt zowel als sierplant als voor zaden en olie gekweekt.
Zonnebloem: van compacte tuinplant tot metershoge blikvanger
De zonnebloem is veel veelzijdiger dan haar bekende, hoge verschijning doet vermoeden. Er zijn lage cultivars voor potten, vertakte typen voor boeketten, indrukwekkende reuzen voor de border en meerjarige soorten die ieder jaar terugkomen.
Die grote variatie in vorm, kleur en groeiwijze maakt de zonnebloem tot een veelzijdige zomerbloem voor tuin, boeket en landschap.